Screening voor dikke darmpoliepen en -kanker

In de screening en follow-up van colonpoliepen en –kanker onderscheiden we twee patiëntengroepen: de gemiddelde bevolking, en de patiënten met een verhoogd risico (voorgeschiedenis van colonpoliepen of –kanker, eerstegraads familielid met colonpoliepen of –kanker, lang bestaande Colitis Ulcerosa (en ziekte van Crohn?), of aanwezigheid van een erfelijk syndroom (HNPCC of FAP, cf. infra)).

Voor alle duidelijkheid: met colonpoliepen worden enkel de adenomateuze poliepen bedoeld, en niet de hyperplastische poliepen die geen strikte follow-up nodig hebben (tenzij ikv. het zeldzame hyperplastische polyposis-syndroom). Het zijn ook enkel de adenomateuze poliepen die mogelijke voorlopers van colonkanker zijn.

Voor de aanbevelingen hieronder hebben we ons gebaseerd op de richtlijnen van de American Gastroenterological Association (AGA), die algemeen als de standaard worden beschouwd (CA Cancer J Clin, May 2008; 58:130-160), ook terug te vinden op www.gastro.org.

De gemiddelde bevolking

Er is overtuigend wetenschappelijk bewijs dat systematische screening vanaf de leeftijd van 50 jaar bij patiënten met een gemiddeld risico, de sterfte door colonkanker vermindert: ofwel door het vaststellen van colonkanker in een vroeg en geneesbaar stadium, ofwel door colonpoliepen (mogelijke voorlopers van colonkanker) te ontdekken en te verwijderen.

Geen enkele screeningstest is echter perfect: elke test heeft zijn eigen specifieke voordelen, maar ook zijn specifieke beperkingen en risico’s. Welke screeningstest voor welke patiënt het meest geschikt is, dient in overleg met geneesheer en patiënt te worden besproken.

In onderstaande tabel vindt u de bestaande screeningstesten (zowel voor colonkanker als voor colonpoliepen), met aangewezen intervalperiodes en begeleidende opmerkingen.

Screeningsonderzoeken naar colorectale kanker én naar adenomateuze poliepen (bij gemiddelde bevolking)
Test Interval Commentaar
Flexibele sigmoidoscopie iedere 5 jaar
  • darmvoorbereiding (minstens gedeeltelijk) is nodig
  • beschermende effect enkel voor het gevisualiseerde deel
  • indien positief is totale coloscopie nodig
Coloscopie iedere 10 jaar
  • volledige darmvoorbereiding; dag werkonbekwaamheid
  • mogelijke risico's (bloeding en perforatie) zijn zeldzaam maar mogelijk ernstig
Virtuele coloscopie iedere 5 jaar
  • volledige darmvoorbereiding
  • indien poliep grote dan 6 mm wordt gezien is totale coloscopie nodig, met dan tweede volledige darmvoorbereiding
     
Screeningsonderzoeken naar colorectale kanker maar niet naar poliepen (bij gemiddelde bevolking)
Test Interval Commentaar
gFOBT jaarlijks
  • drie stalen nodig
  • indien positief is totale coloscopie nodig
  • moet systematisch jaarlijks volgehouden worden (anders niet zinvol)
iFOBT jaarlijks
  • drie stalen nodig
  • indien positief is totale coloscopie nodig
  • moet systematisch jaarlijks volgehouden worden (anders niet zinvol)
stoelgangsDNA onbekend
  • duur
  • ideale interval niet gekend
  • indien positief is totale coloscopie nodig
     
Afkortingen: gFOBT: guiac faeces occult bloed; iFOBT: immunologische faeces occult bloed
Patiënten met verhoogd risico op colonpoliepen of –kanker

Volgende factoren geven een verhoogd risico op colonpoliepen of -kanker:

  • persoonlijke voorgeschiedenis van colonpoliepen of –kanker

  • familiale belasting van colonpoliepen of -kanker bij een eerstegraads familielid

  • lang bestaande Colitis Ulcerosa (en mogelijk ook ziekte van Crohn)

  • aanwezigheid van een erfelijk syndroom van dikke darmkanker (HNPCC of FAP)

Voor elke situatie zijn er specifieke aanbevelingen, die u vindt in onderstaande tabel.

Verhoogd risico door voorgeschiedenis van colonpoliepen
Risicogroep Beginleeftijd screening Aanbeveling Commentaar
Hyperplastische poliepen 50 jaar Te beschouwen als gemiddeld risico; cfr. supra Uitzondering: hyperplastische polyposis syndroom
1 of 2 kleine tubulaire adenoma's met laaggradige dysplasie 5-10 jaar na initiële poliepectomie Colonoscopie Precieze timing ifv. klinische factoren (familiaal, voorkeur, …)
3-10 kleine adenoma's, of 1 adenoma > 1 cm, of villeuze component of hooggradige dysplasie 3 jaar na initiële poliepectomie Colonoscopie Voorwaarde is in toto resectie van de poliepen
> 10 adenoma's 1 jaar na initiële poliepectomie Colonoscopie Onderliggend syndroom uit te sluiten
Piecemeal resectie van sessiele poliepen 2-6 maand na poliepectomie Colonoscopie  
       
Verhoogd risico door voorgeschiedenis van colonkanker
Risicogroep Beginleeftijd screening Aanbeveling Commentaar
Na curatieve resectie 1 jaar na resectie Colonoscopie Indien normaal, dan na 3 jaar en vervolgens om de 5 jaar
       
Verhoogd risico door familiale belasting
Risicogroep Beginleeftijd screening Aanbeveling Commentaar
Colonkanker of -poliepen bij eerstegraads verwant jonger dan 60 jaar, of 2 of meer eerstegraads verwanten op elke leeftijd 40 jaar, of 10 jaar voor de jongste casus Colonoscopie Om de 5 jaar
Colonkanker of -poliepen bij eerstegraads verwant ouder dan 60 jaar, of 2 tweedegraads verwanten 40 jaar Screeningsopties zoals bij gemiddelde bevolking  
       
Hoog risico
Risicogroep Beginleeftijd screening Aanbeveling Commentaar
FAP 10 jaar Genetic counceling Indien genetische test positief: proctocolectomie
HNPCC 20 jaar, of 10 jaar voor de jongste casus Jaarlijks colonoscopie, en genetic counceling  
IBD (Colitis Ulcerosa en m. Crohn) 8 jaar na begin pancolitis, of 12 jaar na begin linkszijdige colitis Colonoscopie met ad random biopsies Jaarlijks
       
Gebruikte afkortingen: FAP: familiale adenomateuze polyposis coli; HNPCC: hereditaire nonpolyposis colon cancer